Atopowe zapalenie skóry – jak sobie radzić z atopikiem?

Atopowe zapalenie skóry – jak sobie radzić z atopikiem?

Atopowe zapalenie skóry – jak sobie radzić z atopikiem?

Atopowe zapalenie skóry (AZS, z ang. Atopic dermatitis), to  przewlekła choroba zapalna skóry, charakteryzująca się suchą, swędzącą skórą. Nazywa się ją również wypryskiem atopowym, egzemą lub alergicznym zapaleniem skóry. Z powodu atopowego zapalenia skóry cierpi, w zależności od regionu świata, 5-20% ludzi. Początkowe objawy pojawiają się u 70–85% chorych do piątego roku życia.

Co warto wiedzieć o AZS? Jak pielęgnować skórę atopową?

Atopowe zapalenie skóry

Na początek należy wyjaśnić, czym jest i jak przebiega atopowe zapalenie skóry. Jest to choroba przewlekła,  w przebiegu której mogą wystąpić zarówno okresy zaostrzeń, jak i remisji (wyciszenia objawów). AZS należy do grupy chorób atopowych, powodowanych przez nieprawidłową reakcję organizmu w odpowiedzi na kontakt z alergenem. W przypadku AZS nawet niewielka dawka alergenu może sprawić, że organizm chorego zacznie produkować nadmierną ilość przeciwciał IgE i pojawi się nadmierne pobudzenie limfocytów T w kierunku reakcji alergicznej.

AZS rzadko występuje jako jedyny objaw – zwykle osoba taka cierpi również na inne dolegliwości alergiczne.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry

Podłoże atopowego zapalenia skóry jest bardzo złożone i nie do końca poznane. Z przeprowadzonych dotychczas badań wynika, że choroba ma podłoże genetyczne. Dlatego też na zachorowanie najbardziej narażone są dzieci, których jedno lub dwoje rodziców również chorowało na atopowe zapalenie skóry albo inną chorobę alergiczną. Naukowcy wciąż znajdują kolejne geny,  odpowiadające za rozwój AZS.

Dlatego tak ważne jest odpowiednio wcześnie reagowanie. Już kobieta w ciąży, która choruje na atopowe zapalenie skóry powinna troszczyć się o swój mikrobiom i stosować odpowiednie preparaty.

U chorych na AZS obserwuje się defekty bariery naskórkowej o podłożu genetycznym – to właśnie one prowadzą do zaburzenia funkcjonowania  powierzchownych warstw skóry. Upośledzona bariera ochronna sprawia, że skóra jest bardziej narażona na utratę wody i bezpośredni wpływ alergenów.

Objawy

Podstawowym objawem AZS jest sucha, swędząca, zaczerwieniona i pękająca skóra.

Objawy AZS mogą różnić się w zależności od wieku chorego.

U niemowląt do najczęstszych objawów należą: swędzenie, zaczerwienienie, przesuszenie oraz łuszczący się nabłonek na owłosionej skórze głowy, na czole oraz na policzkach, gdzie zmiany często pojawiają się jako pierwsze oznaki alergii pokarmowej.

Na powierzchni zmian atopowych mogą tworzyć się także pęcherzyki wypełnione płynem.

U starszych dzieci zmiany zlokalizowane są najczęściej w zgięciach łokciowych i podkolanowych, a także na karku i w okolicach nadgarstków.

Osoby dorosłe zwykle doświadczają objawów AZS w podobnych lokalizacjach jak dzieci. Dodatkowo mogą wystąpić zmiany w okolicach intymnych oraz na powierzchni grzbietowej rąk, które nie występują u najmłodszych pacjentów

W czasie zaostrzenia choroby skóra staje się zaogniona, a na jej powierzchni tworzy się drobna, czerwona wysypka. Uporczywe swędzenie powoduje trudną do powstrzymania chęć drapania się, a to – choć przynosi chwilową ulgę – skutkuje pogorszeniem stanu skóry.

Takie miejsca bardzo łatwo ulegają zakażeniom bakteryjnym. Częstym patogenem zakażającym zmiany skórne jest gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus); okazuje się, że osoby cierpiące na AZS mają znacząco większą ilość tych bakterii na skórze, niż osoby zdrowe. Zakażenie zmian skórnych prowadzi do wystąpienia infekcji i pogłębienia stanów zapalnych. Wtedy konieczna jest wizyta u lekarza, aby zalecił on odpowiednią terapię.

Warto stosować odpowiednie kosmetyki, które w swoim składzie zawierają supernatant probiotyczny, który działa antagonistycznie wobec gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus)

Jak zapobiegać i leczyć nawroty AZS?

Skóra atopowa wymaga stałej kontroli i obserwacji. Rodzice dziecka zwykle nie są w stanie określić, jaki czynnik wywołał niepożądaną reakcję. Dlatego też konieczna jest uważna obserwacja małego pacjenta, a w efekcie ograniczenie kontaktu z alergenami. Należy również zadbać o konsultację medyczną i prawidłowe leczenie. W terapii AZS lekarz może zalecić m.in. doustne leki przeciwhistaminowe o działaniu ograniczającym reakcję alergiczną, w tym redukujące świąd, a także miejscowe leki z glikokortykosterydami o działaniu przeciwzapalnym. W przypadkach zakażeń bakteryjnych skóry będą konieczne maści z antybiotykami.

Warto pamiętać, że bardzo istotna w kontrolowaniu  objawów AZS jest prawidłowa dieta, pozbawiona pokarmów zawierających składniki alergizujące. Jak wskazują badania, bardzo istotne jest również włączenie specjalistycznej formy żywienia, w postaci produktów zawierających szczepy probiotyczne o korzystnych właściwościach potwierdzonych w badaniach naukowych. Ze względu na to, że AZS ma swoje podłoże w jelitach, możemy poprzez odpowiednio dobraną dietę wpływać na jego przebieg. Przykładem takiego produktu jest żywność specjalnego przeznaczenia medycznego LATOPIC® kapsułki.

 LATOPIC® kapsułki  jest jedynym na polskim rynku preparatem zawierającym polskie szczepy bakterii przebadane pod kątem alergii pokarmowej i atopowego zapalenia skóry (AZS).

Kształtowanie się mikrobioty jelitowej trwa około 1000 pierwszych dni życia, w tym w okresie prenatalnym.

Wówczas mikrobiota jelitowa programuje niedojrzały układ immunologiczny dziecka w kierunku tolerancji immunologicznej.

Więcej na ten temat w pracy poglądowej prof. Cukrowskiej:
Programowanie mikrobiotyczne a rozwój alergii – znaczenie probiotyków w profilaktyce i leczeniu chorób alergicznych>>>

Bardzo istotne w terapii AZS jest także ograniczenie alergenów środowiskowych i innych czynników mogących podrażniać zmienioną atopowo skórę, oraz systematyczna, odpowiednia higiena i pielęgnacja skóry atopowej.

Wskazówki pielęgnacyjne

Zgodnie z zaleceniami europejskich ekspertów z dziedziny dermatologii, poza terapiami podstawowymi zleconymi przez lekarzy w każdym stopniu nasilenia AZS, bardzo istotna i pomocna jest właściwa pielęgnacja skóry przy użyciu specjalistycznych kosmetyków emolientowych; stwierdzono nawet, że regularne stosowanie emolientów w łagodnych i umiarkowanych postaciach AZS pozwala na okresowe odstawienie miejscowo stosowanych leków z glikokortykosterydami.

 

Eksperci z dziedziny dermatologii podkreślają istotne znaczenie regularnego stosowania odpowiedniej ilości emolientów zarówno u dzieci, jak i dorosłych z AZS.

W przypadku stosowania emolientu u dzieci zalecana ilość to w zależności od wieku dziecka 100-250 g/tydzień emolientu np. w postaci kremu, balsamu.

U dorosłych osób rekomendowana ilość to ok. 500 g na tydzień.

Emolienty powinny być nakładane na skórę 2-3 razy dziennie.

Do pielęgnacji ciała odpowiednie są nawilżająco-natłuszczające kremy, emulsje i balsamy które pozwolą nawilżyć, odżywić i zabezpieczyć skórę atopową przed nadmiernym parowaniem wody oraz niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych.

Kosmetyki, aby były odpowiednie dla skóry atopowej, nie powinny zawierać substancji zapachowych (Parfum), a ich korzystne właściwości powinny zostać udowodnione w badaniach u osób ze skłonnością do alergii, atopii, czy też z nadwrażliwością na chemiczne środki stosowane w gospodarstwie domowym.

W taki właśnie sposób została opracowana seria specjalistycznych kosmetyków emolientowych LATOPIC®.

Skórę zmienioną atopowo powinno się smarować kremem lub balsamem o bogatej konsystencji, która jednocześnie będzie łatwa do rozprowadzenia na skórze.

Najlepiej jeśli taki produkt kosmetyczny zawiera:

  • składniki o charakterze emolientów tłustych (zapobiegające przeznaskórkowej utracie wody oraz zmiękczające skórę i zwiększające jej elastyczność),
  • humektanty (składniki ułatwiające nawilżanie skóry),
  • składniki odżywiające skórę oraz uzupełniające lipidy skórne,
  • składniki przeciwświądowe,
  • substancje ograniczające ilość gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) na skórze – supernatant probiotyczny.

Takim produktem jest np. produkt kosmetyczny LATOPIC® – krem do twarzy i ciała.

Dodatkowo, poza emolientami do smarowania skóry, europejscy eksperci zalecają używanie odpowiednich produktów kosmetycznych do codziennej higieny takich jak: kosmetyki do kąpieli zawierające oleje (emolienty tłuste) oraz substytutów mydła – produktów kosmetycznych, w których mydło zastąpiono łagodnymi, nie wysuszającymi skóry, łagodnymi substancjami myjącymi.

Po każdej kąpieli powinno się nawilżać i natłuszczać skórę przy użyciu kosmetyków o specjalnie dobranym składzie. By uniknąć nadmiernego przesuszenia skóry, osobom ze skórą atopową na co dzień zaleca się prysznic zamiast długich kąpieli, w szczególności tych w chlorowanej wodzie.

Wyjątkiem są kąpiele emoliacyjne, które nawilżają, zmiękczają i tworzą ochronną warstwę na skórze. Jednak aby otrzymać taki efekt, muszą one trwać minimum 15 minut oraz  powinny być do nich używane odpowiednie emulsje do kąpieli, chroniące naturalny płaszcz lipidowy skóry.

Do skutecznego oczyszczenia ciała z brudu i potu odpowiednie będą produkty kosmetyczne myjące, zawierające łagodne detergenty, które mają odpowiednie dla skóry pH, nie zawierają mydła oraz substancji zapachowych (Parfum). Przykładem takiego produktu jest  Latopic® – żel do mycia ciała i włosów

 

POLECANE PRODUKTY

Dla dobrej kondycji i komfortu skóry atopowej, istotne jest także, aby ubrania dla osoby chorej na AZS były wykonane z naturalnych, przewiewnych tkanin takich jak bawełna lub len. Natomiast nie jest polecana odzież z wełny (może dodatkowo podrażniać zmiany skórne) czy też z syntetycznych, nieprzewiewnych materiałów.

Niekorzystnie na zmiany skórne w AZS wpływa również stosowanie silnych detergentów np. proszków do prania opartych na fosforanach, czy też płynów do płukania zawierających wysokie stężenie wielu substancji zapachowych. Dlatego też odzież i pościel należy prać w specjalnych proszkach i płynach odpowiednich dla alergików lub w delikatnych płatkach mydlanych.

 

Literatura:

  1. Olszański R., Pilarski B., Emolienty – klasyfikacja oraz konsekwencje kliniczne. „Aesthetica. Dermatologia”, lipiec/sierpień 2017.
  2. Wollenberg A. et al., Consensus-based European guidelines for treatment of atopic eczema (atopic dermatitis) in adults and children: part I. “Journal of European Academy of Dermatology and Venereology” 2018, nr 32.

PRODUKTY POLECANE